Lỗi thường gặp trong cấu trúc câu

Lỗi ở cả câu, không phải ở từng từ

Bài này tập hợp những lỗi cấu trúc vẫn còn tồn tại ngay cả ở trình độ cao, vì chúng không nằm ở một từ cụ thể mà ở “kiến trúc” của cả câu. Với người Việt, một số lỗi đặc biệt khó nhận ra vì trong tiếng Việt chúng hoàn toàn đúng: dùng cặp liên từ “Vì… nên…”, “Tuy… nhưng…”, nối hai câu bằng dấu phẩy, hay mở đầu câu bằng một cụm có chủ ngữ khác với mệnh đề chính.

Mỗi mệnh đề chỉ một từ phủ định

Trong tiếng Anh chuẩn, một câu chỉ phủ định một lần: hoặc bằng not/n't + any (“I don't know anything about it.”), hoặc bằng một từ phủ định như nothing, nobody, never (“I know nothing about it.” – đúng, nhưng nghe nhấn mạnh và trang trọng hơn). Dùng cả hai cùng lúc là phủ định kép, có tồn tại trong một số phương ngữ và trong lời nói rất suồng sã, nhưng trong tiếng Anh chuẩn bị coi là sai. Một câu dài có thể có hai từ phủ định nếu mỗi từ thuộc một mệnh đề riêng: “I don't like it, and I won't buy it.”

Tin vui là cấu trúc tiếng Việt thật ra rất gần với tiếng Anh: “Tôi không biết gì cả” = “I don't know anything”, “Tôi không tìm thấy chìa khóa ở đâu cả” = “I can't find my keys anywhere”. “Gì”, “ai”, “đâu” sau “không” tương ứng với anything, anybody, anywhere. Lỗi xuất hiện khi bạn đã học thuộc “không có gì = nothing”, “không ai = nobody” rồi ghép thêm not. Mẹo: nếu câu đã có not, các từ sau dùng any-; nếu không có not, dùng từ phủ định một mình (nothing, nobody, nowhere).

Câu cụt (fragment)

Những từ như because, although, when hay which mở đầu một mệnh đề phụ thuộc. Trong văn viết tiếng Anh, mệnh đề phụ thuộc không thể tự đứng thành câu mà cần một mệnh đề chính: “Because I was tired, I went to bed early.”

Một điểm quan trọng: trong hội thoại, câu trả lời ngắn như “Sao bạn về sớm thế?” – “Vì mệt.” là hoàn toàn bình thường ở cả hai ngôn ngữ: “Because I was tired.” Câu cụt chỉ trở thành lỗi trong văn bản viết, khi đứng riêng giữa hai dấu chấm.

Cũng đừng dùng cả hai vế của cặp liên từ tiếng Việt. “Vì tôi mệt nên tôi đi ngủ sớm” chỉ cần MỘT liên từ trong tiếng Anh: “Because I was tired, I went to bed early.” hoặc “I was tired, so I went to bed early.”, không phải “Because I was tired, so I went to bed early.” Tương tự, “Tuy cô ấy không đồng ý nhưng cô ấy vẫn im lặng” là “Although she disagreed, she stayed quiet.” (không có but). Còn một lỗi quen thuộc khác: tiếng Việt hay thêm nhận xét bằng “, điều này…” hoặc “, điều mà…”. Tiếng Anh làm tương tự với “, which…”, nhưng chỉ trong cùng một câu. Nếu đặt dấu chấm trước, “Which nobody had expected.” sẽ thành câu cụt. Và một danh từ kèm mệnh đề quan hệ (“Một kết quả mà không ai ngờ tới.”) vẫn chưa phải là câu vì thiếu động từ chính.

Cụm bổ nghĩa “treo” (dangling modifiers)

Một cụm mở đầu như “Running down the street” hay “After finishing the report” không có chủ ngữ riêng nên tự động gắn với chủ ngữ đứng ngay sau dấu phẩy. Nếu chủ ngữ đó không phải là người bạn muốn nói, câu sẽ tạo ra hình ảnh kỳ lạ, nhiều khi buồn cười ngoài ý muốn: “Running down the street, the bus left” theo nghĩa đen là chiếc xe buýt đang chạy bộ trên phố.

Vì sao người Việt hay mắc lỗi này: tiếng Việt cho phép cụm mở đầu và mệnh đề chính có chủ ngữ khác nhau mà không ai thấy lạ: “Vừa bước vào phòng, đèn tắt phụt”, “Sau khi viết xong báo cáo, máy in bị hỏng”. Nếu dịch bằng dạng V-ing (“Walking into the room, …”, “After finishing the report, …”), mệnh đề chính phải bắt đầu bằng chính người đã bước vào hay đã viết xong. Có hai cách sửa: đặt đúng chủ ngữ (“After finishing the report, I found the printer had broken.”) hoặc dùng một mệnh đề phụ thuộc đầy đủ có chủ ngữ riêng (“After I finished the report, the printer broke.”).

Comma splice và liệt kê không song song

Trong văn viết tiếng Việt, nối hai câu đơn bằng dấu phẩy là rất bình thường: “Trời mưa, chúng tôi ở nhà.” Trong tiếng Anh, “It was raining, we stayed inside.” là comma splice và bị coi là lỗi. Bạn có ba cách sửa: dấu phẩy + liên từ (and, but, so, or, yet): “It was raining, so we stayed inside.”; dấu chấm phẩy: “It was raining; we stayed inside.”; hoặc dấu chấm: “It was raining. We stayed inside.”

Cẩn thận với “vì vậy”, “do đó”, “tuy nhiên”, “hơn nữa”: các từ tương ứng trong tiếng Anh là therefore, however, moreover – chúng là trạng từ, không phải liên từ, nên “It was late, therefore we went home” vẫn là comma splice. Cách đúng: “It was late, so we went home.” hoặc, trang trọng hơn, “It was late; therefore, we went home.” Trường hợp ngược lại, hai câu đứng liền nhau không có dấu gì (“It was late we went home”), gọi là run-on hay fused sentence, và cũng sai.

Khi liệt kê, động từ tiếng Việt không đổi dạng: “Tôi thích bơi, đạp xe và chạy bộ”. Trong tiếng Anh, các thành phần phải cùng dạng; với sở thích, tự nhiên nhất là V-ing cho tất cả: “I like swimming, cycling, and running.” (cũng song song: “I like to swim, cycle, and run”). Lỗi xuất hiện khi trộn lẫn: một dạng V-ing với động từ nguyên mẫu, với to + động từ hay với một mệnh đề (“… and run”, “… and to run”, “… and how to listen”, “… and being organized” giữa các danh từ).

Một chi tiết về dấu câu: trong tiếng Việt, ta không đặt dấu phẩy trước “và” cuối cùng trong phép liệt kê. Trong tiếng Anh, dấu phẩy này (serial comma hay Oxford comma) là tùy chọn: rất phổ biến trong tiếng Anh Mỹ, ít hơn trong tiếng Anh Anh. Cả hai cách đều đúng; điều quan trọng là các thành phần có dạng song song.

Tiếng Anh trong đời sống

Lưu ý

So sánh với tiếng Việt

Luyện tập

Thử thách nhanh

Năm câu hỏi ngắn để kiểm tra những gì bạn đã học.

Bài ngữ pháp liên quan