İlgi zamirleri (relative pronouns)

Temel fikir

Sıfat cümlesi (relative clause), bir isme eklenip onun hakkında bilgi veren küçük bir cümledir; yeni bir cümleye başlamana gerek kalmaz. “I have a coworker. She trained me” yerine “I have a coworker who trained me.” dersin: “Beni eğiten bir iş arkadaşım var.”

Türkçede bu bilgi ortaçla (-en, -dik, -ecek) yapılır ve ismin ÖNÜNE gelir: “beni eğiten iş arkadaşı”. İngilizcede sıra terstir: önce isim gelir, sonra bir bağlayıcı kelime ve ardından normal bir cümle: a coworker who trained me. Who, which, that ve whose bu bağlayıcı kelimelerdir; her biri hemen önündeki ismi gösterir ve “şimdi bu kişi ya da şey hakkında bilgi geliyor” der.

Kısa bir not: who, which ve whose soru da sorabilir: “Who called?” (Kim aradı?) “Which one?” (Hangisi?) Bu ayrı bir işlevdir ve “Soru zamirleri (interrogative pronouns)” dersinde anlatılıyor. Burada soru sormazlar, bir cümleyi bir isme bağlarlar.

Who, which ve that: doğru bağlayıcıyı seçmek

İsim bir kişiyse who kullan: the assistant who answers the phones, the customer who left a review.

İsim bir şey ya da hayvansa which kullan: the invoice which needs a signature, the cat which won't stop meowing. Türkçedeki ortaçlar kişi ile şeyi ayırmaz (“telefonlara bakan asistan”, “imza gereken fatura”), bu yüzden rastgele seçmek kolaydır. İngilizcede soru hep aynıdır: kişi mi, şey mi? “The form who…” ya da “my friend which…” yanlıştır.

That hem kişiler hem şeyler için kullanılır. Konuşmada da yazıda da çok sık geçen, her yere uyan bir bağlayıcıdır: the form that needs your signature, the driver that dropped off the package. Kişiler için who biraz daha yaygındır, ama that de doğrudur.

Bağlayıcıdan sonra normal bir İngilizce cümle gelir: önce özne, sonra fiil, sonra nesne. Türkçedeki gibi fiil sona gitmez: the book that my brother bought, “the book that my brother bought yesterday” (dün kardeşimin aldığı kitap).

Bir de zaman: Türkçedeki “-dik” ortacı zaman bildirmez; “okuduğum kitap” hem “şu an okuduğum” hem “okumuş olduğum” kitap olabilir. İngilizce sıfat cümlesinde ise fiilin zamanı açıkça söylenir: the book I'm reading, the book I read last month.

Whose: bir şeyin kime ait olduğunu söylemek

Whose bir ismi gösterir ve arkasından gelen ismin ona ait olduğunu ya da onunla yakından ilgili olduğunu söyler (sahiplik, bir parçası, bir özelliği). Kişiler ve şeyler için kullanılır: the man whose flight got delayed, a company whose website crashed.

Türkçede bunu iyelik ekiyle yaparsın: “uçuşu ertelenen adam”, “web sitesi çöken şirket”. Buradaki “-u / -si” ekini İngilizceye his, her ya da its olarak taşıma: “the man who his flight got delayed” yanlıştır. İngilizcede tek kelime yeter: whose. Whose hiç değişmez: kişi, şey, tekil ya da çoğul fark etmez.

Ayrıca whose hiçbir zaman atılmaz, arkasından gelen ne olursa olsun. Bu farkı hemen aşağıda daha ayrıntılı göreceksin.

Atılabilir mi? Özne ya da nesne olan ilgi zamiri

Bu, ilgi zamirleriyle ilgili en önemli kuraldır ve en çok karıştırılanıdır. Who, which ya da that bazen tamamen atılabilir, bazen de onlarsız cümle bozulur. Her şey tek bir soruya bağlıdır: ilgi zamirinin KENDİ cümlesindeki görevi ne? İyi haber: Türkçedeki ortaçlar bu soruya cevap vermene yardım eder.

İlgi zamiri kendi cümlesinin ÖZNESİYSE, yani arkasından gelen fiilin eylemini yapan oysa, atılamaz. Türkçede bunlar genellikle “-en” ile kurulan yapılardır: “mutfağımızın elektriğini yenileyen elektrikçi”. Karşılaştır: “The electrician who rewired our kitchen left his tools behind.” Burada who, rewired fiilinin öznesidir. Who olmadan “The electrician rewired our kitchen left his tools behind” kalır ve bu doğru bir cümle değildir.

İlgi zamiri kendi cümlesinin NESNESİYSE, yani eylemden etkilenen oysa ve zamirle fiil arasında başka bir özne varsa, genellikle atılabilir. Türkçede bunlar “-dik” ya da “-ecek” ile kurulan, iyelik eki alan yapılardır: “okuduğum kitap”, “elektrikçinin bıraktığı şema”. Karşılaştır: “The wiring diagram that the electrician left behind was hard to read.” Burada that, left fiilinin nesnesidir (özne the electrician), bu yüzden “The wiring diagram the electrician left behind was hard to read.” demek de aynı derecede doğaldır.

Güvenli test: who/which/that kelimesinden hemen sonra gelen kelimeye bak. Doğrudan fiil geliyorsa (belki always ya da never gibi bir zarftan sonra), zamir öznedir ve kalmalıdır. Önce başka bir isim ya da zamir, sonra fiil geliyorsa, ilgi zamiri nesnedir ve atılabilir.

Bir çift daha: “The librarian who reserved the book texted me” (kitabı ayıran kütüphaneci: who, reserved fiilinin öznesi, atılamaz) ve “The book that I reserved is ready for pickup” (ayırdığım kitap: that, reserved fiilinin nesnesi, özne I; bu yüzden “The book I reserved is ready for pickup” de aynı derecede doğru).

Tek istisna whose'dur: arkasından özne de gelse nesne de gelse asla atılmaz, çünkü whose kendi başına özne ya da nesne değildir; yalnızca sahibi arkasından gelen isme bağlar.

Amerikan İngilizcesi hakkında bir not

Günlük Amerikan İngilizcesinde şeylerden söz eden bu tür cümlelerde genellikle that en doğal ve en sık seçimdir; birçok Amerikan yazım kılavuzu da bunu açıkça önerir. Yine de aynı yerde which tamamen doğrudur ve çok sık duyulur; İngiliz İngilizcesinde which biraz daha serbest kullanılır. İki seçenek de dil bilgisi açısından doğrudur: bu bir üslup meselesidir, kesin bir kural değil.

Gerçek hayattan İngilizce örnekler

Dikkat

Türkçeyle karşılaştırma

Alıştırma

Hızlı test

İlgi zamirleri ve onları ne zaman atabileceğin hakkında beş kısa soru.

İlgili dil bilgisi dersleri