Cümle yapısında sık yapılan hatalar

Tek tek kelimelerde değil, cümlenin bütününde yapılan hatalar

Bu ders, ileri seviyede bile kalıcı olan yapı hatalarını bir araya getiriyor; çünkü bu hatalar tek bir kelimeyi değil, cümlenin bütün mimarisini etkiler. Türkçe konuşanlar için bazıları özellikle sinsidir, çünkü Türkçede doğrudur: “Hiçbir şey bilmiyorum” cümlesindeki çift olumsuzluk ya da sıralı cümleler arasına konan virgül gibi.

Her yan cümlede tek bir olumsuzluk

Standart İngilizcede bir ifade yalnızca bir kez olumsuz yapılır: ya not/n't + any ile (“I don't know anything about it.”) ya da nothing, nobody, never gibi olumsuz bir kelimeyle (“I know nothing about it.”; bu da doğrudur, ama kulağa daha vurgulu ve biraz daha resmî gelir). İkisini birlikte kullanmak çift olumsuzluk olur; bazı lehçelerde ve çok gündelik konuşmada duyulsa da standart İngilizcede yanlış kabul edilir. Daha uzun bir cümlede, her olumsuzluk kendi yan cümlesine aitse iki olumsuzluk olabilir: “I don't like it, and I won't buy it.”

Burada Türkçe sana karşı çalışır: “Hiçbir şey bilmiyorum”, “Kimse gelmedi”, “Hiç boş vakti yok”, “Anahtarlarımı hiçbir yerde bulamıyorum”. Türkçede “hiçbir”, “kimse”, “hiç” gibi kelimeler olumsuz bir fiil ister. İngilizcede ise tam tersi: fiilde zaten not varsa, ardından gelen kelimeler any- ile başlar (anything, anybody, anywhere); not yoksa olumsuz kelime tek başına kullanılır (nothing, nobody, nowhere). Bir ipucu: “hiçbir şey” + olumsuz fiil → not … anything; cümle “Kimse” ile başlıyorsa → Nobody + olumlu fiil: “Nobody came.”

Eksik cümleler (fragments)

because, although, when ya da which gibi kelimeler bir yan cümle başlatır. Yazılı İngilizcede bir yan cümle tek başına cümle olamaz, bir temel cümleye ihtiyacı vardır: “Because I was tired, I went to bed early.”

Önemli bir ayrıntı: konuşmada “Neden gittin?” sorusuna “Çünkü yorgundum.” diye kısa cevap vermek iki dilde de tamamen normaldir: “Because I was tired.” Fragment ancak yazılı bir metinde, iki nokta arasında tek başına durduğunda hata olur. Türkçe yazıda “Çünkü” ile başlayan ayrı cümleler sık görülür; İngilizce yazarken bu alışkanlığı bırak ve because ile başlayan yan cümleyi temel cümleye bağla.

Bir başka klasik hata: Türkçede önceki cümle hakkında yorum yapmak için yeni bir cümle kurarsın: “Geç geldi. Bu da kimseyi şaşırtmadı.” Bu Türkçede tam bir cümledir. İngilizcede aynı işi “, which …” yapar, ama yalnızca aynı cümlenin içinde: “He arrived late, which surprised nobody.” Önüne nokta koyarsan “Which nobody had expected.” bir fragment olur. Sıfat cümlesiyle genişletilmiş bir isim (“A result which nobody had expected.”) de henüz bir cümle değildir: temel fiil eksiktir.

Asılı kalan ifadeler (dangling modifiers)

“Running down the street” ya da “After finishing the report” gibi cümle başındaki bir yapının kendi öznesi yoktur: otomatik olarak virgülden hemen sonra gelen özneye bağlanır. Orada kastettiğin kişi yoksa ortaya tuhaf, çoğu zaman da istemeden komik bir anlam çıkar: “Running down the street, the bus left” kelimesi kelimesine otobüsün sokakta koştuğunu söyler.

Bu hata Türkçe konuşanların başına neden gelir? Türkçede “-ince”, “-dikten sonra”, “-ken” gibi zarf-fiillerin gizli öznesi temel cümlenin öznesinden farklı olabilir: “Raporu bitirdikten sonra yazıcı bozuldu”, “Eve gelince telefon çaldı”. Bunları -ing biçimiyle çevirirsen (“After finishing the report, …”, “Walking into the room, …”), temel cümle raporu bitiren ya da odaya giren kişiyle başlamak zorundadır. İki çözüm var: doğru özneyi virgülden sonra koymak (“After finishing the report, I found the printer had broken.”) ya da kendi öznesi olan tam bir yan cümle kullanmak (“After I finished the report, the printer broke.”).

Comma splice ve paralel olmayan sıralamalar

Türkçede sıralı cümleleri virgülle ayırmak yazım kurallarına uygundur: “Yağmur yağıyordu, evde kaldık.” İngilizcede ise “It was raining, we stayed inside.” bir comma splice'tır ve hata sayılır. Üç seçeneğin var: virgül + bağlaç (and, but, so, or, yet): “It was raining, so we stayed inside.”; noktalı virgül: “It was raining; we stayed inside.”; ya da nokta: “It was raining. We stayed inside.”

“Bu yüzden”, “ancak” ve “ayrıca” ifadelerine dikkat: İngilizcedeki karşılıkları therefore, however ve moreover bağlaç değil, zarftır; bu yüzden “It was late, therefore we went home” yine bir comma splice olur. Doğrusu: “It was late, so we went home.” ya da daha resmî bir üslupla “It was late; therefore, we went home.” Bunun tersi, yani iki temel cümlenin hiçbir noktalama işareti olmadan yan yana gelmesi (“It was late we went home”), run-on ya da fused sentence olarak adlandırılır ve o da yanlıştır.

Sıralamalarda Türkçe sana yardım eder: “Yüzmeyi, bisiklete binmeyi ve koşmayı severim” cümlesindeki bütün öğeler aynı biçimdedir. İngilizcede en doğalı hepsini -ing ile söylemektir: “I like swimming, cycling, and running.” (“I like to swim, cycle, and run” da paraleldir.) Hata, biçimleri karıştırınca ortaya çıkar: -ing biçimi ile to'lu mastarı ya da bir yan cümleyi bir arada kullanmak (“… and to run”, “… and how to listen”) ya da isimlerin yanına “… and being organized” eklemek.

Küçük bir noktalama ayrıntısı: Türkçede sıralamanın sonundaki “ve” bağlacından önce virgül konmaz. İngilizcede bu virgül (serial comma ya da Oxford comma) isteğe bağlıdır: Amerikan İngilizcesinde çok yaygındır, İngiliz İngilizcesinde daha seyrektir. İki biçim de doğrudur; önemli olan öğelerin paralel olmasıdır.

Gerçek hayattan İngilizce örnekler

Dikkat

Türkçeyle karşılaştırma

Alıştırma

Hızlı test

Öğrendiklerini kontrol etmek için beş kısa soru.

İlgili dil bilgisi dersleri