Colour i color, centre i center, travelled i traveled – dwa systemy pisowni, jeden język. Oba są poprawne.
Czego się nauczysz
Brytyjski i amerykański angielski mają prawie to samo słownictwo i tę samą gramatykę, ale różnią się kilkoma regularnymi wzorcami pisowni. Po polsku tego nie znamy: mamy jedną normę ortograficzną i każde odstępstwo to błąd. W angielskim „colour” nie jest błędem i „color” też nie – to dwie poprawne normy.
W polskich szkołach zwykle uczy się pisowni brytyjskiej, a w filmach, grach i internecie dominuje amerykańska. Dlatego łatwo pomieszać obie, nawet tego nie zauważając. Oprócz głównych wzorców warto zapamiętać kilka pojedynczych słów: grey (brytyjskie) / gray (amerykańskie), defence / defense, programme / program (program telewizyjny; program komputerowy to także po brytyjsku program).
To dwa najczęstsze wzorce: brytyjskie -our w amerykańskim upraszcza się do -or, a brytyjskie -re zmienia się w -er.
Przy -our/-or polski ciągnie w stronę amerykańską: „kolor”, „honor”, „humor” wyglądają prawie jak color, honor, humor. Jeśli piszesz po brytyjsku, sprawdzaj więc: colour, honour, humour, favourite, neighbour. Przy -re/-er jest odwrotnie: w „teatr”, „metr”, „litr” t stoi przed r, tak jak w brytyjskim theatre, metre, litre. W tekście amerykańskim pisz: theater, meter, liter, center.
Brytyjski angielski często używa -ise tam, gdzie amerykański pisze -ize, choć brytyjskie słowniki (np. Oxford) akceptują też -ize. Niektóre słowa mają -ise w obu odmianach: advertise, surprise, exercise. Brytyjski zachowuje też dłuższą końcówkę -ogue, którą amerykański czasem skraca do -og.
Tu polski znowu przypomina wersję amerykańską. „Organizować” i „realizować” mają z, a końcówkę -ise i tak wymawia się przez z, więc pisząc ze słuchu, łatwo wybrać organize. „Katalog” i „dialog” to wprost amerykańskie catalog i dialog. W tekście brytyjskim pisz więc organise, catalogue, dialogue.
Mieszanie pisowni brytyjskiej i amerykańskiej w jednym tekście (color + centre) wygląda niestarannie. Wybierz jeden system i trzymaj się go do końca.
Polskie „kolor” podsuwa formę color. Jeśli tekst jest brytyjski (favourite), pisz też colour.
Polskie „katalog” wygląda jak amerykańskie catalog. Przy brytyjskim organised pisz catalogue.
Polskie „program” to amerykańska pisownia. W brytyjskim tekście program telewizyjny to programme (ale program komputerowy to program).
Żadna z tych form nie jest błędem, nawet jeśli „color” bardziej przypomina polski „kolor”. Po prostu należą do różnych norm.
Polszczyzna ma jedną normę pisowni: „rzeka” przez rz, „góra” przez ó i każda inna wersja to błąd ortograficzny
W angielskim istnieją dwie równorzędne normy. „Colour” i „color” są poprawne, ale należą do różnych systemów (brytyjskiego i amerykańskiego). Błędem nie jest żadna z tych form, tylko mieszanie ich w jednym tekście. Jeśli w szkole uczysz się pisowni brytyjskiej, amerykańskie formy w internecie to nie literówki – i odwrotnie.
Wiele polskich słów wygląda jak formy amerykańskie: kolor, honor, humor, katalog, dialog, program, organizować, realizować
Kiedy piszesz po brytyjsku, amerykańskie formy łatwo wkradają się do tekstu: „my favourite color”, „I organised the catalog”. Wybierz system przed pisaniem i sprawdź właśnie te słowa. Z tego samego powodu „colour” czy „catalogue” mogą ci się wydawać błędne, a to poprawne formy brytyjskie. Wyjątek: teatr, metr i litr przypominają brytyjskie theatre, metre, litre.
Podwójne l w polskich słowach prawie się nie zdarza (willa to rzadki wyjątek)
Dlatego brytyjskie „travelled”, „cancelled”, „travelling” mogą wyglądać jak literówka. To nie błąd, tylko norma brytyjska. Po amerykańsku pisze się z jednym l: „traveled”, „canceled”, „traveling”. W jednym tekście używaj zawsze tej samej wersji.
💡 To nie kwestia „dobrze czy źle”, tylko systemu: sprawdź, czy nie mieszasz colour i color w jednym tekście.
💡 Słowa podobne do polskich (kolor, katalog, dialog, program, organizować) wyglądają jak formy amerykańskie. Po brytyjsku: colour, catalogue, dialogue, programme, organise.
💡 Podwójne l w brytyjskim travelled czy cancelled to nie literówka. Po amerykańsku piszesz jedno l: traveled, canceled.
💡 Uwaga na znaczenie: realise/realize zwykle znaczy „zdawać sobie sprawę”, a nie „realizować projekt” (to raczej carry out a project).
"I noticed you've got 'colour' in one paragraph and 'color' in another."
"Oh, good catch — I must have mixed British and American spelling without realizing."
"No big deal, just pick one and I'll help you make it consistent throughout."
"Let's go with American spelling since most of our readers are in the US."
Ćwiczenie 1 · Wybierz pisownię amerykańską
Choose the American spelling of 'colour'.
Ćwiczenie 2 · Wybierz pisownię brytyjską
Choose the British spelling of 'center'.
Ćwiczenie 3 · Wybierz pisownię amerykańską
Choose the American spelling of 'realise'.
Ćwiczenie 4 · Wybierz pisownię amerykańską
Choose the American spelling of 'travelled'.
Ćwiczenie 5 · Wybierz pisownię brytyjską
Choose the British spelling of 'catalog'.
Ćwiczenie 6 · Wybierz poprawną odpowiedź
Which is generally considered good practice when writing a single document?
Ćwiczenie 7 · Wybierz pisownię brytyjską
Choose the British spelling of 'defense'.
Ćwiczenie 8 · Wybierz poprawną parę
Which pair correctly shows British vs. American?
Ćwiczenie 9 · Napisz formę amerykańską
Give the American spelling of the British word 'organise'.
Ćwiczenie 10 · Napisz formę brytyjską
Give the British spelling of the American word 'theater'.
Ćwiczenie 11 · Przyporządkuj słowa do grup
Posortowano: 0 / 8
Ćwiczenie 12 · Typowy błąd: mieszana pisownia
Polish: "Zorganizowała katalog według koloru." Which translation uses British spelling consistently?
Pięć szybkich pytań: sprawdź, co już umiesz.
Pytanie 1 / 5
Wynik: 0/0
Choose the American spelling of 'honour'.
Słowa zakończone na -y i -ie
Study → studied, ale studying; play → played; city → cities; die → dying. Kiedy y zmienia się w i i dlaczego nie piszemy „studiing”.
Słowa zakończone na -e (making, safely)
Nieme -e w angielskim znika przed przyrostkiem od samogłoski (making) i zostaje przed spółgłoską (safely). Reguła, wyjątki i typowe błędy Polaków.
Podwajanie spółgłosek (stopping, bigger)
Stopping, bigger i preferred, ale visited: kiedy podwoić ostatnią spółgłoskę przed -ed, -ing, -er i -est i dlaczego decyduje akcent.
Dodawanie końcówek -s, -ed i -ing
Stop → stopped, make → making, study → studied: czemu pisownia się zmienia po dodaniu -s, -ed lub -ing, i trzy główne zasady w pigułce.