Dil düzeyi ve üslup: genel tablo

Gerçek metinlerin çok azı ölçeğin uç noktalarındadır. Mesleki ve günlük iletişimin büyük kısmı ortadadır ve iki uçtan da bazı özellikler alır.

Bir metnin ortasında resmîden gündeliğe geçmek tutarlılığı bozar ve profesyonel görünmez; tıpkı bir iş başvurusuna “Sayın Yetkili” diye başlayıp “Hadi, görüşürüz!” diye bitirmek gibi.

“Saygılarımla” ve “İyi çalışmalar” sabit kalıplardır, kelimesi kelimesine çevrilmez. Yaygın olanı “Kind regards” ya da “Best regards”; çok resmî mektuplarda “Yours sincerely” (İngiliz) ya da “Sincerely” (Amerikan).

require, regarding, commencement gibi kelimeler doğrudur, ama arkadaşa atılan bir mesajda kulağa resmî bir yazı gibi gelir. Gündelik dilde sade kelimeler ve doğrudan sorular kullan.

“Sonuçların anlamlı olduğu görülmektedir” kalıbını kelimesi kelimesine çevirmek İngilizcede kulağa yapay gelir. Akademik İngilizcede özne olarak sonuçlar ya da veriler kullanılır: The results show / indicate…

“Gerçekleştirmek” her zaman realize değildir; realize çoğunlukla “fark etmek” demektir. Bir analiz, çalışma ya da proje için carry out, conduct ya da perform kullanılır.

Türkçede sen ile siz arasındaki seçim ve “Bey”, “Hanım”, “Hocam” gibi hitaplar dil düzeyini zaten belirler

“Bana gönderebilir misiniz?” diye yazan biri tek bir ekle tonu belirlemiş olur. İngilizcede böyle bir kestirme yol yoktur: “you” hem müdürün hem de en yakın arkadaşın için aynıdır. Resmîlik başka araçlarla kurulur: “Can you…” yerine “Could you possibly…”, “need” yerine “require”, “lmk” yerine “Please let me know”, kısaltmalar yerine tam biçimler ve sabit başlangıç-kapanış kalıpları. Bu araçları bilmeyen birinin İngilizcesi ya fazla doğrudan ya da, temkinli davranayım derken, gereğinden fazla katı kaçar.

Türkçe akademik ve resmî dil kişisiz edilgen yapıları, “-mektedir” biçimlerini ve uzun cümleleri sever: “…olduğu görülmektedir”, “…gerçekleştirilmiştir”

Resmî metinler için sezgin iyi çalışır: isimleştirme ve edilgen yapı İngilizce akademik dilde de vardır. Ama üç sınır var. Birincisi, kalıpları kelimesi kelimesine çevirme: “görülmektedir” → “It is seen that…” yerine “The results show that…”, “gerçekleştirildi” → “was realized” yerine “was carried out” ya da doğrudan “was analyzed”. İkincisi, İngilizce resmî dil daha kısa cümleleri tercih eder: beş satırlık bir cümlen varsa böl. Üçüncüsü, aynı akademik kelimeler gündelik bir bağlamda kulağa fazla ciddi gelir; orada İngilizce kısa kelimeler ve phrasal verb kullanır (get, find out, start).

Mektup ve e-posta kalıpları: “Sayın…”, “Saygılarımla”, “İyi çalışmalar”

Kalıplar kelimesi kelimesine çevrilmez. “Saygılarımla” “With my respects” değildir, “İyi çalışmalar” da “Good works” ya da “Have a nice work” değildir; bu ikincisinin İngilizcede bir karşılığı yoktur. İngilizcede “Kind regards” ya da “Best regards” kullanılır (nötr-resmî, iş e-postalarında en yaygını), çok resmî mektuplarda ise “Yours sincerely” (İngiliz) ya da “Sincerely” (Amerikan). “Sayın Ahmet Demir” “Dear Mr Demir” (İngiliz) ya da “Dear Mr. Demir” (Amerikan) olur; adı bilmiyorsan “Dear Sir or Madam” yazılır ve İngiliz İngilizcesinde “Yours faithfully” ile kapanır. Unutma: İngilizcedeki “Dear” samimi bir “Sevgili” değil, tanımadığın birine bile kullanılan standart hitaptır.