Happy → unhappy, possible → impossible, agree → disagree: önek anlamı değiştirir, ama kelimenin türünü neredeyse hiç değiştirmez. Türkçede bu işi çoğunlukla sonekler yapar.
Neler öğreneceksin
Önek, bir kelimenin başına eklenen küçük bir parçadır. Kelimenin anlamını değiştirir, çoğu zaman tam tersine çevirir; ama kelimenin türü neredeyse her zaman aynı kalır: happy ve unhappy ikisi de sıfattır.
Türkçede neredeyse hiç önek yoktur; aynı işi sonekler ya da ayrı kelimeler yapar: mutlu → mutsuz, mümkün → imkânsız ya da “mümkün değil”, katılmak → katılmamak. Yine de “anormal”, “irrasyonel” gibi Fransızcadan gelen kelimelerde bu fikri görürsün. İngilizcede olumsuzluk, kelimenin sonunda değil başında yer alır.
un-, dis-, non- ve in- öneklerinin hepsi “değil” anlamı taşır, ama birini rastgele seçemezsin: her kelimenin genellikle sabit bir olumsuzluk öneki vardır ve onu öğrenmen gerekir. in- önekinin ayrıca ardından gelen sese göre üç biçimi vardır: b/m/p önünde im- (impossible, immature), l önünde il- (illegal), r önünde ir- (irregular).
Türkçe burada sana ipucu vermez: “imkânsız”, “yasa dışı”, “düzensiz”, “sorumsuz” kelimelerinin hiçbiri hangi İngilizce önekin gerektiğini göstermez. Bu yüzden Türkçe konuşanlar çoğu zaman her kelimeye un- ekler: “unpossible”, “unlegal”, “unresponsible”. Kabaca şöyle düşünebilirsin: kelime uzun ve Latince kökenli görünüyorsa (possible, legal, responsible, regular) büyük olasılıkla in-/im-/il-/ir- alır; kısa ve gündelik bir kelimeyse (happy, fair, kind) genellikle un- alır. Bu sabit bir kural değil (unrealistic, unnatural).
il- ve ir- ile kelimede çift ünsüz oluşur: illegal, irregular, irresponsible; im- ile de immature. Non- Amerikan İngilizcesinde genellikle bitişik (nonstop, nonexistent), İngiliz İngilizcesinde daha çok kısa çizgiyle (non-stop, non-existent) yazılır.
Her önek olumsuzluk bildirmez. re- “yeniden”, over- “aşırı, fazla”, under- “çok az, yetersiz”, pre- “önceden”, mis- ise “yanlış” ya da “kötü” anlamına gelir.
Türkçede bu anlamları fiilden önce gelen ayrı bir kelimeyle verirsin: yeniden yapmak, aşırı pişirmek, az maaş ödemek, önceden izlemek, yanlış anlamak. İyi haber: bu kelimeler tam olarak İngilizce önekin durduğu yerde, fiilin önünde durur. İngilizcede ise ikisi tek bir kelime olur: redo, overcook, underpay, preview, misunderstand.
Dikkat: “yeniden yapmak” derken yapmak fiilini make diye çevirme; redo zaten “yeniden yapmak” demektir. mis- ise tek s ile yazılır: misunderstand, “missunderstand” değil.
possible kelimesi im- alır (in-, p önünde im- olur). “İmkânsız” sana bir ipucu vermez, bu yüzden bu kelimeyi önekiyle birlikte öğren.
“Sorumsuz” kelimesinde olumsuzluk sonda, İngilizcede ise başta: responsible r ile başladığı için in- önekinin biçimi ir- olur: irresponsible.
“Yasa dışı” → illegal. l önünde in- önekinin biçimi il- olur ve çift l ile yazılır.
“Soruyu yanlış anladım” İngilizcede genellikle tek bir fiille söylenir: misunderstand. Understood wrong gündelik konuşmada duyulur, ama misunderstood daha doğaldır ve yazıda tercih edilir.
“Yeniden yapmak” → redo. Homework make ile değil do ile kullanılır; re- zaten “yeniden” anlamını taşır.
mis- tek s ile yazılır: misunderstand, misread, misuse. Çift s yalnızca misspell gibi s ile başlayan kelimelerde görülür.
Türkçede olumsuz sıfat çoğunlukla “-sız / -siz” soneki ile yapılır: mutsuz, sorumsuz, düzensiz, dikkatsiz
İngilizcede de benzer bir sonek var, -less: careless (dikkatsiz), homeless (evsiz), hopeless (umutsuz). Ama çoğu kelimede olumsuzluk bir önekle verilir: “unhappy” (mutsuz), “irresponsible” (sorumsuz), “irregular” (düzensiz). Hangi kelimenin -less, hangisinin önek aldığını kelimeyle birlikte öğren.
Türkçe karşılıklar hangi öneki seçeceğini göstermez: “imkânsız”, “yasa dışı”, “sorumsuz”, “aynı fikirde değilim”
Bu yüzden un- her yere yayılır: “unpossible”, “unlegal”, “unresponsible”, “unagree”. Doğruları: “impossible”, “illegal”, “irresponsible”, “disagree”. Uzun, Latince kökenli kelimeler genellikle in-/im-/il-/ir- alır; kısa, gündelik kelimeler genellikle un- alır. Bu sadece bir yönlendirme; emin değilsen sözlüğe bak.
Türkçede “yeniden yazmak”, “aşırı pişirmek”, “yanlış anlamak”, “önceden izlemek” iki ayrı kelimedir
İngilizcede bunların karşılığı tek bir kelimedir: “rewrite”, “overcook”, “misunderstand”, “preview”. “Understand wrong” ya da “cook too much” da anlaşılır, ama İngilizcede doğal olan önekli fiildir: “I misunderstood the question.”
“Ödevimi yeniden yapmam lazım”: Türkçede yapmak fiili hem make hem do anlamına gelir
re- ile kurulan redo, “yeniden yapmak” anlamına gelir; ayrıca make ya da again eklemene gerek yoktur: “I have to redo my homework.” “Make my homework again” iki hata birden içerir: homework do ile kullanılır ve redo tek başına yeterlidir.
💡 Uzun, Latince kökenli kelimeler genellikle in-/im-/il-/ir- alır: impossible, illegal, irresponsible.
💡 Yazıma dikkat: il-/ir- ile çift ünsüz (illegal, irregular), m önünde im- (immature).
💡 Gündelik kısa kelimeler genellikle un- alır: mutsuz → unhappy, haksız → unfair.
💡 “Yanlış anlamak”, “yeniden yapmak” İngilizcede tek kelimedir: misunderstand (tek s), redo.
"I think you misread my email — I said the deadline was moved up, not postponed."
"Oh no, that's so unfortunate. I already overslept this morning and now this."
"It's not impossible to still make it, but we'll need to redo the schedule quickly."
"Agreed. Let's not disagree about whose fault it was and just fix it."
Alıştırma 1 · Doğru olumsuz biçimi seç
Choose the correct negative form: possible → ___
Alıştırma 2 · Doğru olumsuz biçimi seç
Choose the negative form that means 'not allowed by law': legal → ___
Alıştırma 3 · Doğru olumsuz biçimi seç
Choose the correct negative form: responsible → ___
Alıştırma 4 · Doğru olumsuz biçimi seç
Choose the correct negative form: happy → ___
Alıştırma 5 · Doğru olumsuz biçimi seç
Choose the correct negative form: agree → ___
Alıştırma 6 · Doğru öneki seç
Which prefix means 'again'?
Alıştırma 7 · Doğru öneki seç
Which prefix means 'too much'?
Alıştırma 8 · Doğru öneki seç
Which prefix means 'wrongly' or 'badly'?
Alıştırma 9 · Kelimeyi tamamla
Add a prefix to make the opposite: This information is correct → This information is ___correct.
Alıştırma 10 · Kelimeyi tamamla
Add the prefix meaning 'before': The teacher gave a ___view of the lesson. (choose re-, over- or pre-)
Alıştırma 11 · Gruplara ayır
0 / 8 yerleştirildi
Alıştırma 12 · Sık yapılan hata: “yanlış anlamak”
Turkish: “Sanırım soruyu yanlış anladım.” Which English sentence is correct?
Öğrendiklerini kontrol etmek için beş kısa soru.
Soru 1 / 5
Puan: 0/0
Choose the correct negative form: regular → ___
Sonekler
İngilizcede sonekler ve kelime türünü nasıl değiştirdikleri: isim için -tion, -ment, -ness; sıfat için -ful, -able; fiil için -ize, -ify; zarf için -ly.
Birleşik kelimeler
İngilizcede birleşik kelimeler: iki kelime nasıl birleşir, sıralama neden Türkçeyle aynıdır ve ne zaman bitişik, ayrı ya da kısa çizgiyle yazılır.
Kelime türünü değiştirmek
İngilizcede kelimeler türünü çoğunlukla soneklerle değiştirir, önekler ise anlamı değiştirir. Türkçeyle benzerlikler, farklar ve dönüşüme kısa bir bakış.
Dönüşüm (zero derivation)
İngilizcede dönüşüm (zero derivation): bir kelime önek ya da sonek almadan, biçimi hiç değişmeden tür değiştirir, örneğin a text → to text.