İleri düzey edilgen yapılar

Basit edilgen yapının ötesi

Temel edilgen yapıyı (is done, was done) öğrendiysen, sırada birkaç ileri düzey kalıp var: iki nesne alan fiillerde kişinin özne olması, edilgen mastar, being ile kurulan edilgen biçimler ve çok sık kullanılan needs to be done yapısı.

Türkçede edilgen eki -il- / -in- neredeyse her yere eklenebilir: “tamir ediliyor”, “tamir edilmesi gerekiyor”, “sözümün kesilmesi”. Bu sana çok yardımcı olur. Asıl fark, kimin özne olabildiğinde: Türkçede bir şeyi alan kişi her zaman “bana, ona, bize” biçiminde kalır.

Kişi özne olur

İki nesne alan fiillerde (give, send, offer, show, tell) bir kişi (dolaylı nesne) ve bir şey (doğrudan nesne) vardır. Türkçede kişi edilgen bir cümlenin öznesi olamaz: “Ben bir kitap verildim” denmez, “Bana bir kitap verildi” denir. İngilizcede ise en doğal seçenek kişiyi özne yapmaktır: “I was given a book.” “She was told the news yesterday.”

Şöyle düşünebilirsin: İngilizcede kişi, “Bir kitap aldım” ya da “Bir davetiye aldık” cümlelerindeki gibi, olayı yaşayan özne olur. “Bize bir davetiye gönderildi” → “We were sent an invitation.” “Bana harika bir fırsat sunuldu” → “I was offered a great opportunity.” “Bana söylendi ki…” de aynı şekilde: “I was told that…”, “It was said me…” değil.

Şeyi özne yapan cümle de doğrudur, ama kişiden önce to gerekir ve kulağa genellikle daha resmî, daha katı gelir: “A book was given to me.” Türkçedeki “bana” biçimini olduğu gibi taşıyan cümleler yanlıştır: başa boş bir it koymak (“It was given to me a book”) ya da kişiyi özne yaptıktan sonra bir de to eklemek (“I was given to a book”).

Edilgen mastar ve being ile edilgen yapı

Bazı fiillerden sonra edilgen mastar (to be + past participle) gelir. Türkçede bunun karşılığı edilgen ekli “-ilmesi” biçimidir: “Bunun tamir edilmesi gerekiyor” → “This needs to be fixed.” Ama Türkçede “Bunu tamir etmek lazım” da çok doğaldır ve “This needs to fix” hatası buradan gelir. Bu cümle, o şeyin kendisinin bir şeyi tamir etmesi gerektiğini söyler.

hate, like, enjoy, avoid ve mind gibi fiillerden sonra genellikle edilgen -ing biçimi (being + past participle) gelir: “He hates being told what to do.” Türkçede bu da edilgen ekle kurulur: “Kendisine ne yapacağının söylenmesinden nefret ediyor”, “Sözümün kesilmesinden hoşlanmam.” Edilgen eki unutup “I don't like to interrupt” dersen, başkalarının sözünü kesmeyi sevmediğini söylemiş olursun. hate ve like fiillerinden sonra edilgen mastar da mümkündür (“He hates to be told what to do”); enjoy, avoid ve mind fiillerinden sonra ise yalnızca being gelir.

Aynı being + past participle biçimi sürmekte olan edilgen yapıda da kullanılır: “The car is being repaired right now.” Türkçedeki “Araba şu anda tamir ediliyor” ile birebir aynı mantık: -il- → be + past participle, -iyor → being. “The car is repairing” arabanın bir şeyi tamir ettiğini söyler. being olmadan “The car is repaired” ise “Araba tamir edilmiş, hazır” gibi bir sonuç bildirir ve right now ile uyuşmaz.

Needs to be + past participle

Bir şeyin yapılması gerektiğini, kimin yapacağını söylemeden anlatmanın çok yaygın bir yoludur; Türkçedeki “Planın yeniden düşünülmesi gerekiyor” ya da “Bu raporun gözden geçirilmesi lazım” gibi: “The plan needs to be reconsidered.” “This report needs to be revised.”

to be kısmını atlama: “This report needs revised” bazı bölgesel ağızlarda (örneğin İskoçya'da ve ABD'nin bazı yerlerinde) duyulur, ama standart İngilizcede yanlıştır. Standart bir alternatif needs + -ing biçimidir: “This report needs revising.” to be kısmından sonra fiilin üçüncü hâlini (past participle) kullanmayı da unutma: to be revised, to be revise değil. Etken mastara da dikkat: “This needs to fix” “bunun tamir edilmesi lazım” anlamına gelmez.

Gerçek hayattan İngilizce örnekler

Dikkat

Türkçeyle karşılaştırma

Alıştırma

Hızlı test

Öğrendiklerini kontrol etmek için beş kısa soru.

İlgili dil bilgisi dersleri