Wake up, give up, look up – czasownik i małe słówko (up, down, out) tworzą razem nowe znaczenie. Po polsku podobną pracę wykonuje przedrostek: wstać, wyłączyć, ściszyć.
Czego się nauczysz
Phrasal verb to czasownik połączony z partykułą – małym słówkiem typu up, down, out, off, on, away czy in. Razem tworzą jedną całość znaczeniową. Wyglądają jak dwa słowa, ale często działają jak jedno.
Polski ma na to swój sposób: przedrostki. „Budzić się” → „obudzić się”, „stać” → „wstać”, „łączyć” → „wyłączyć”. Po angielsku zamiast przedrostka przed czasownikiem masz partykułę za nim: wake up, get up, turn off. Dlatego myśl o partykule jak o przedrostku – bez niej znaczenie się zmienia albo zdanie jest błędne.
Tylko nie tłumacz przedrostków mechanicznie. „Wy-” to raz out (wyjść = go out, wypełnić = fill out), a raz off (wyłączyć = turn off). Każdy phrasal verb ucz się jako osobne słówko.
Niektóre phrasal verbs zachowują znaczenie bliskie osobnym słowom – to użycie dosłowne. Wiele innych ma zupełnie nowe, idiomatyczne znaczenie, którego nie odgadniesz z samego czasownika i partykuły.
Uważaj na tłumaczenie z polskiego słowo w słowo. „Wstawać” rano z łóżka to get up (stand up to wstać z krzesła, podnieść się na nogi). „Sprawdzić słowo w słowniku” to look up (look for to szukać czegoś zgubionego albo potrzebnego: kluczy, pracy). „Dorastać” to grow up – samo grow znaczy „rosnąć”. „Wypełnić formularz” to fill in (brytyjskie) albo fill out (amerykańskie), nie samo fill. „Ściszyć” to turn down, „pogłośnić” – turn up.
Często istnieje też formalny czasownik pochodzenia łacińskiego, który wyda ci się znajomy, np. cancel obok call off („odwołać”). Jest poprawny, ale w rozmowie phrasal verb brzmi naturalniej.
Ten sam czasownik z różnymi partykułami tworzy zupełnie różne phrasal verbs. To dlatego nauka trwa: każde połączenie to w praktyce osobne słówko.
Znasz to z polskiego: „brać”, „zabrać”, „wybrać”, „odebrać”, „przebrać się” to bardzo różne czynności. Tak samo take off, take up i take back. Ucz się ich całymi połączeniami, najlepiej z przykładowym zdaniem.
Wake łączy się z up, nie z on. Każdy phrasal verb ma swoją stałą partykułę – ucz się go jako całości.
Nie tłumacz samego czasownika. Give up („zrezygnować, przestać”) to stałe połączenie; samo give znaczy „dać”.
„Dorastać” ma przedrostek, a jego angielskim odpowiednikiem jest up. Samo grow to „rosnąć”.
„Wypełnić formularz” = fill in (BrE) / fill out (AmE). Przedrostek „wy-” nie znika – zamienia się w partykułę.
„Wstawać” z łóżka to get up. Stand up znaczy „wstać na nogi”, np. z krzesła.
Po polsku „Ścisz to” – zaimek po czasowniku. Po angielsku zaimek wchodzi między czasownik i partykułę.
Po polsku zmianę znaczenia daje przedrostek: „stać – wstać”, „łączyć – wyłączyć”, „rosnąć – dorastać”, „wołać – odwołać”
Po angielsku tę rolę pełni partykuła za czasownikiem: get up, turn off, grow up, call off. Jeśli przetłumaczysz tylko „rdzeń”, zgubisz sens: „I grew in a small village” brzmi jak opis rośliny, która rośnie na wsi. Poprawnie: „I grew up in a small village.”
Ten sam polski przedrostek ma różne znaczenia: „wyjść”, „wypełnić”, „wyłączyć”, „wyrzucić”
Angielskie odpowiedniki mają różne partykuły: go out, fill in/out, turn off, throw away. Nie zgaduj partykuły z polskiego przedrostka – ucz się każdego połączenia osobno.
Po polsku zaimek stoi zwykle po czasowniku: „Ścisz to”, „Wyłącz go”
Przy wielu phrasal verbs zaimek musi stanąć między czasownikiem a partykułą: „Turn it down”, „Turn it off” – nie „Turn down it”. Z rzeczownikiem działają obie kolejności: turn down the TV / turn the TV down. Szczegóły znajdziesz w lekcji o rozdzielnych i nierozdzielnych phrasal verbs.
💡 Polski przedrostek często = angielska partykuła: wstać → get up, wyłączyć → turn off, dorastać → grow up, odwołać → call off.
💡 „Wstawać” z łóżka = get up; „sprawdzić w słowniku” = look up; „wypełnić formularz” = fill in/out; „ściszyć” = turn down.
💡 Z zaimkiem: turn it off, nie turn off it.
"What time should we meet up tomorrow?"
"How about we set off around nine, so we don't hold everyone up?"
"Sounds good. I'll look up the bus times tonight."
"Great — let's catch up properly once we get there."
Ćwiczenie 1 · Wybierz poprawną partykułę
What time do you usually wake ___ ?
Ćwiczenie 2 · Wybierz poprawną partykułę
Can you turn ___ the music? It's too loud.
Ćwiczenie 3 · Wybierz poprawną partykułę
I need to give ___ smoking this year.
Ćwiczenie 4 · Wybierz poprawną partykułę
Please fill ___ this form before you leave.
Ćwiczenie 5 · Wybierz poprawne znaczenie
What does 'give up' mean?
Ćwiczenie 6 · Wybierz poprawne zdanie
Which sentence uses 'look up' with its idiomatic meaning?
Ćwiczenie 7 · Wybierz poprawną odpowiedź
A phrasal verb is made of a verb plus:
Ćwiczenie 8 · Wybierz poprawne zdanie
Choose the correct sentence.
Ćwiczenie 9 · Uzupełnij zdanie
Fill in the missing particle: The meeting was called ___ because of the weather. (cancelled)
Ćwiczenie 10 · Uzupełnij zdanie
Fill in the missing particle: Please sit ___ and make yourself comfortable.
Ćwiczenie 11 · Ułóż słowa we właściwej kolejności
Ćwiczenie 12 · Pułapka: przedrostek „wy-”
Polish: "Wyłącz telewizor, zanim wyjdziesz." Which English sentence is correct?
Pięć szybkich pytań: sprawdź, co już umiesz.
Pytanie 1 / 5
Wynik: 0/0
What time did you get ___ this morning?
Phrasal verbs rozdzielne i nierozdzielne
Rozdzielne phrasal verbs (turn the light off) i nierozdzielne (look after the kids) oraz zasada dla zaimków: turn it off, nigdy „turn off it”.
Gramatyka phrasal verbs: czasowniki trzyczłonowe
Czasowniki trzyczłonowe (put up with, look forward to), różnica między partykułą a przyimkiem i dlaczego mówimy „looking forward to seeing you”.
Phrasal verbs przechodnie i nieprzechodnie
Turn off the lights (z dopełnieniem) czy the car broke down (bez dopełnienia): które phrasal verbs potrzebują dopełnienia i dlaczego bez „się”.
Znaczenie partykuł w phrasal verbs: up, out, on
Co znaczą partykuły w phrasal verbs: up to często „do końca”, out – „odkryć” albo „zniknąć”, on – „dalej”. Jak polskie przedrostki pomagają je zgadywać.